TRẦN XUÂN AN
(biên soạn)
TIỂU SỬ BIÊN NIÊN
K̀ VĨ PHỤ CHÍNH ĐẠI THẦN
NGUYỄN VĂN TƯỜNG
(1824 – 1886)
“kẻ thù lớn nhất
của chủ nghĩa thực dân Pháp”
(tiếp theo)
“[Tiểu đề:] Quư mùi,
năm Tự Dức thứ 36 (1883), tháng 6, ngày mậu th́n, Nguyễn Văn
Tường, Tôn Thất Thuyết bỏ vua nối
ngôi, lập em út vua là Lăng quốc công Hồng Dật.
[Thuyết:] Trước đây,
vua mới mất đi chọn nuôi hoàng tử, cùng trước sau nuôi ở trong cung 2 công
tử nữa là hoàng tử thứ 2, hoàng tử thứ 3. Vua cho là hoàng tử thứ 3, tuổi
c̣n bé, hầu hạ cẩn thận, biết sợ, rất yêu. Mà về hoàng trưởng tử th́ dạy
bảo càng nghiêm, thường v́ lầm lỗi bị quở. Văn Tường nghĩ hoàng
trưởng tử tất không được lập lên làm vua mới khinh thường hoàng trưởng tử
[về tư cách đạo đức, quan điểm chính trị – TXA. ct.] mà chỉ để tâm đến
hoàng tử thứ 3. Đến nay tờ chiếu để lại cho nối ngôi lại là hoàng trưởng
tử, Văn Tường
trong ḷng không được yên, Thuyết cũng không bằng ḷng với tự quân.
Gặp khi tự quân ở
điện Hoàng Phúc đem nhiều người riêng vào hầu hộ vệ ở điện Hoàng Phúc và
các sở Quang Minh, (đều sai chế bài cấp cho đeo), bọn ấy nhân đó ra vào tự
do; các tờ tâu khẩn cấp của các quân thứ các tỉnh tâu lên, có khi để ở
trong điện một đêm, vẫn chưa giao ra. Lại trong khi làm lễ điện (cúng vua
mới chết) vẫn mặc áo sắc lục cũ, hoặc sai chế ngay các đồ dùng riêng (các
thứ quần áo đồ dùng).
Văn Tường
bảo kín Thuyết rằng: “Tiên đế đă bảo vua nối ngôi chưa chắc đương nổi việc
lớn, lại giao cho ngôi lớn. Nay bắt đầu, cử động đă như thế, huống chi là
ngày sau ư? Đó là việc lo riêng cho chúng ta”. Thuyết vốn tính cương trực
lại cậy quyền cầm quân liền mật đáp rằng: “Cứ như lời chiếu th́ mưu tính
là v́ xă tắc, bất đắc dĩ mà làm việc nhỏ như Y Doăn, Hoắc Quang (*), cũng
là chí của tiên đế”; nhân thế cũng có ư mưu bỏ [phế Dục Đức – TXA. ct.] đi.
Sau rồi vua nối ngôi
lại nghĩ trong tờ di chiếu răn bảo có những câu không tốt, không thể
truyền bá cho mọi người nghe; triệu các phụ chính đại thần, cần bớt một
đoạn ấy đi, không tuyên lục ra. Trần Tiễn Thành bảo thế cũng ổn, 2 người
đều thưa rằng: “Xin nhà vua quyết định”; vua nối ngôi tin là cùng bằng
ḷng, bèn sai sao tờ di chiếu, tự tay xóa bỏ đoạn ấy đi; dặn Trần Tiễn
Thành nhớ mà làm. 2 người ra bàn kín với nhau rằng: được rồi; mưu ấy bèn
nhất định.
Đến lúc tuyên đọc tờ
chiếu, Văn Tường cáo ốm không đứng trong ban chầu, Thuyết đứng vào
bên Trần Tiễn Thành. Tiễn Thành đọc đến đoạn ấy, đọc nhỏ hàm hồ không rơ.
Văn Tường ở chái bên đông, làm ra vẻ quái lạ, nói rằng: “Vua nối
ngôi sao được giấu bớt di chiếu của tiên đế? Bậy bạ không ǵ to hơn nữa;
c̣n có thể nối theo tôn miếu xă tắc được ư?”.
Tuyên đọc xong, hai
người hỏi vặn Tiễn Thành; Tiễn Thành biết là bị chúng đánh lừa, nói chữa
rằng: “Có phải không đọc đâu, nhưng lăo phu có bệnh ho, đọc đến đây hết
hơi tiếng nhỏ mà thôi”. Thuyết chứng tỏ là không phải, cho là càn bậy,
cũng như lời của Văn Tường nói; rồi nhân phái quân túc vệ canh gác
trong ngoài cung thành rất nghiêm (bắt hết cả người riêng của vua nối ngôi
là bọn Nguyễn Như Khuê, hơn 10 người, giao cho đem gông cùm lại). Họp
hoàng thân và các quan ở Tả vu, 2 người tuyên bố về việc tội lỗi của vua
nối ngôi, xin bỏ đi, lập vua khác. Tiễn Thành muốn can ngăn, Thuyết trừng
mắt nh́n, nói rằng ông cũng có tội to, c̣n nói ǵ.
Trong khoa đạo có
chưởng ấn là Phan Đ́nh Phùng [**] tiến lên nói rằng: “Vua nối ngôi nếu có
lỗi, chưa thấy can ngăn, đă vội bàn như thế; việc bỏ vua, dựng vua là việc
to, lại dễ dàng quá thế”. Thuyết quát lên, sai tả hữu đem Đ́nh Phùng trói
để ở trại quân Cẩm y, bảo đợi để nghiêm trị. (Lúc bấy giờ, 4, 5 người theo
sau Đ́nh Phùng nghe Thuyết thét trói Đ́nh Phùng tức đều lui tan), cho nên
Tiễn Thành và hoàng thân, các quan không ai dám trái; rồi cùng kư tên tâu
xin ư chỉ của Từ Dụ thái hoàng thái hậu truất bỏ đi.
Sai người đưa vua nối
ngôi về chỗ cũ là Dục Đức đường, canh pḥng rất kĩ.
Khi mật bàn người
được lập, Văn Tường để ư đến hoàng tử thứ 3 mà Thuyết th́ cho là
hoàng đệ Lăng quốc công có tư chất thông minh, vốn quen biết sẵn, để ư đến
Lăng quốc công. Văn Tường tính là không tranh nổi, cũng theo lời ấy,
rồi đem ư xin lập vua nhiều tuổi tâu trước với cung Gia Thọ (tức là Từ Dụ
thái hoàng thái hậu) để lănh chỉ. Được ư chỉ truyền rằng: “Hiện nay trong
th́ lo về vua mới mất, ngoài th́ có giặc ngoại xâm, người ít tuổi thực
không đương nổi, nhưng thân này già cả, sao biết được, phần nhiều nhờ Tôn
nhân, phụ chính, đ́nh thần, cùng nhau chọn các hoàng đệ, ai nên lập th́
lập lên làm vua”.
Thuyết bèn đến pḥng
Cơ mật bảo bọn thượng thư Nguyễn Trọng Hợp, thị lang Lâm Hoành, Trần Thúc
Nhận [Nhẫn – TXA. ct.], Hoàng Hữu Thường, thị vệ đại thần Tôn Thất Thái
rằng: “Ngày nay phi t́m vua nhiều tuổi cho xă tắc, không ai hơn Lăng quốc
công; các ông nên phải nói”.
Lúc bấy giờ bên ngoài
nghe tin cấp báo đương gấp, chợt có biến bên trong, đều không ai biết làm
thế nào; đến khi hội bàn ở Tả vu, Văn Tường và Thuyết hỏi trước các
thân phiên, hoàng thân th́ đều nói rằng: “Tuy cũng ở trong tôn thống,
nhưng ngày thường mỗi người ở riêng một nhà, không biết rơ được; xin 3 đại
thần cùng đ́nh thần liệu bàn”. Tường, Thuyết lại hỏi; đ́nh thần nói
ngày nay việc không thể hoăn được. Trọng Hợp bèn nói trong các hoàng đệ có
Lăng quốc công, vốn khen là người có học, được tiên đế cho sung chức Tôn
đài; nay hiện việc như thế, chưa biết Lăng quốc công có đương nổi không?
Lăng quốc công đứng dậy khóc nói rằng: “Tôi là con út của tiên đế, tư chất
tầm thường, thực vạn vạn phần không dám nhận”.
Văn Tường
và Thuyết đều nói rằng: “Đấy thực là phúc của xă tắc, xin đừng từ chối”;
bèn cùng các quan kí tên tâu xin ư chỉ của thái hoàng thái hậu, lập Lăng
quốc công làm vua”.
(ĐNTL.CB., tập 35,
Nxb. KHXH.,
1976, tr. 205 – 209).
---- (*) Y Doăn đuổi
vua là Thái Giáp ra ở Đông cung 3 năm, sau lại đón về cho làm vua. Hoắc
Quang làm tướng, bỏ vua là Xương Ấp vương, lập Hán Tuyên đế làm vua (xem
Bắc sử) [chú thích của Viện Sử học]. ----
Mấy trang phụ lục này,
cũng như những trang phụ lục khác ở các mục kế tiếp, vốn được người biên
soạn (Trần Xuân An) tuyển chọn cho cuốn “Nguyễn Văn Tường,
‘những người trung nghĩa từ xưa, tưởng không hơn được’”, khảo luận – phê
b́nh sử học, đă đăng trên Tạp chí điện tử Giao Điểm số tháng 5-2005:
http://www.giaodiem.com/mluc/mluc_III05/505_nvt_phulucI.htm
Thật ra, với chức năng ngự sử (Đô sát viện), thường để
can ngăn vua hoặc phản biện với các quan trong các cuộc thiết triều, Phan
Đ́nh Phùng đă lên tiếng trong cuộc phế truất Dục Đức. Không lâu về sau,
ông được phục chức và phục vụ ở Sơn pḥng Hà Tĩnh, trong kế hoạch kháng
chiến của hai vị đại thần phụ chính Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất
Thuyết. Xin xem: ĐNTL.CB., tập 36, Nxb.
KHXH., 1976, tr. 184 – 185. TXA.
“Khoa đạo là Hoàng
Côn, Đặng Trần Hanh tâu nói: “Hôm trước ở Tả vu điện Cần Chánh, cứ viên
đồng phụ chính đại thần là Tôn Thất Thuyết nói rơ, là có một đoạn trong di
chiếu của tiên đế răn bảo vua nguyên nối ngôi, v́ vua nguyên nối ngôi sao
lục ra đă bỏ bớt đi, đại thần Trần Tiễn Thành tuyên đọc cùng bỏ đoạn ấy
đi, có phần không phải”.
Trẫm xét: “Ngày tiên
đế ngồi tựa ghế ngọc, các phụ chính đại thần đă xin bớt đoạn ấy đi. Tiên
đế không nghe, đủ biết là tiên đế nghĩ việc phó thác tôn miếu, xă tắc là
việc trọng đại, lo sâu nghĩ xa, cho nên nói khẩn thiết như thế. Đại thần
được dự nghe mệnh lệnh dặn lại, phải nên trên thể theo ư của tiên đế mà
tuyên bố cho mọi người nghe, lại coi như bỏ rơi; trước đă xin bớt mà không
được, nay lại tự bỏ đi mà không đọc”.
Tôi cho là: “Vua
nguyên nối ngôi bỏ bớt lời di chiếu, chưa chắc đă không phải tự viên đại
thần ấy dẫn đường ra trước. Vậy xin giao cho đ́nh thần bàn xét để nghiêm
kỷ cương”.
Vua giao cho đ́nh
thần bàn, mọi người đều xin chiểu luật “truyền tả chế thư sai lầm” mà xử
tội trượng, cách chức.
Vua cho là đời xưa thời b́nh chính giản, cũng c̣n dùng
người cũ, nữa là ngày nay thời khó khăn, việc nhiều, há nên đem viên đại
thần 4 triều, lầm một cái mà không dung thứ ư? Đổi làm giáng 2 cấp, lưu
[dụng – TXA. ct.]”.
___________________
++ Tàu binh Pháp bắn ở
cửa biển Y Bích (Thanh Hóa), rồi bỏ đi.
(sđd., tr. 231).
++ Nguyễn
Văn Tường, Tôn Thất Thuyết tâu xin
đem vấn đề phạm pháp (phạm quy chế cung cấm, đưa người tùy tiện vào; bê
trễ việc quân khẩn cấp; bất hiếu, không để tang, tính chuyện trang sức
ngay; cắt bỏ di chiếu) của Dục Đức cho Phủ Tôn nhân, đ́nh thần nghị xử.
Quyết nghị: Ưng Chân (Dục Đức) vẫn được ở nhà cũ là Dục Đức đường; chỉ c̣n
là công tử; bị quản chế tại nhà; được chu cấp các khoản chi tiêu. Theo
đ́nh thần: Xử Dục Đức như vậy cho vẹn cả ân t́nh lẫn pháp luật. Vua Hiệp
Ḥa không đồng ư, giao cho Cơ mật viện – Thương bạc xét lại bản án và h́nh
phạt. Cơ mật viện – Thương bạc xét nghị xong, vua Hiệp Ḥa vẫn không bằng
ḷng, và vua lại tự ư xử nặng hơn: Chuyển Dục Đức đến giảng đường Viện
Thái y…
(sđd., tr. 231 – 232).
++ Tường thuật lại vụ
thất thủ thành cũ, thành mới tỉnh Hải Dương: 10 tháng 7 âl., Quư mùi
(1883), giặc Pháp chiếm thành cũ, treo cờ “tam tài” (cờ nước Pháp). Pháp
lại đánh phá thành mới. Lê Điều (tổng đốc, trước đây thay Phạm Phú Thứ, từ
đó đến nay) cho đề đốc đưa quân ra đánh. Quân ta vỡ. Lê Điều cho lui quân,
đóng ở Cẩm Giàng, Đường Hào.
(sđd., tr. 232 – 233).
(xem thêm: sđd., tr.
225 – 226 [thành Hải Dương mất]).
++ Ngày bính th́n
tháng 8 âl., sắc mặt trời trở nên xanh. Trần Tiễn Thành,
Nguyễn
Văn Tường, Tôn Thất Thuyết dâng sớ
xin từ chức phụ chính đại thần, xin vua tự phê b́nh. Vua xuống dụ, nhắc
nhở các quan tự xét ḿnh, xét lại việc vua đă làm. Vua không cho 3 đại
thần từ chức.
Nguyên văn trong
ĐNTL.CB.
, tập 35, Nxb. KHXH., 1976, tr.
255 – 260: Vụ phế truất, thi hành án vua Hiệp Hoà cùng Trần Tiễn
Thành và những kẻ đồng mưu câu kết với thực dân Pháp, tháng 10 Quư mùi
(tháng 11.1883), như sau:
“[Tiểu đề:] Ngày đinh
sửu, Nguyễn Văn Tường, Tôn
Thất Thuyết phế vua và giết đi, và giết cả đại thần Trần Tiễn Thành; lập
hoàng tử thứ 3 lên làm vua.
[Thuyết:] Trước đây,
phế đế đă nối ngôi, Tường, Thuyết cậy công tôn lập lên, việc ǵ
cũng chuyên quyền làm bậy [chủ chiến là làm bậy?!? – TXA. ct.]. Vua ghét
hai người ấy, muốn tước bớt quyền đi. Cho nên ngoài mặt vẫn hậu đăi, mà
trong ức chế cũng nhiều, (như việc đổi Thuyết sang Bộ Lại, không cho giữ
binh quyền; lại tờ tâu của 6 bộ, đều giao cho Nội các duyệt tâu, không
chuyên giao cho hai người ấy). Gặp khi những người thân tín của vua là
tham tri Bộ Lại Hồng Ph́, tham biện Nội các Hồng Sâm mật mưu việc ấy; Tuy
Lư vương Miên Trinh, huyện công Hồng Tu đều có dự mưu (Hồng Tu, Hồng Sâm
đều là con Tuy Lư vương). Tường, Thuyết đă biết việc ấy. Vua lại
muốn dùng mẹo để 2 người giết nhau. Triệu Văn Tường vào nói chuyện,
th́ bảo Văn Tường là người trung thành, vẫn rất tin cậy; c̣n Thuyết
rất là ngang ngược, dặn Văn Tường t́m cách bỏ Thuyết đi. Thuyết vào
hầu, vua cũng nói thế. Hai người lại ra, đều đem lời nói ấy mật bảo nhau;
nhân mưu việc bỏ vua mà lập vua khác.
Thuyết bèn lấy cớ là
Thuận An sau khi thất thủ, phủ hạt Thừa Thiên nên tự t́m cách bảo vệ gia
hương, phát hổ phù (*) ra mật sai mộ nhiều hương dũng (nhưng sai người
thân tín là Kỳ nội hầu Hồng Chuyên, pḥ mă Đặng Huy Cát chia nhau cai
quản) để pḥng sai khiến. Người ngoài chưa ai biết cả. Gần đây phái viên
nước Pháp nhân hoà nghị đến xin chầu yết, hai người kiếm cớ tránh mặt,
không dự việc ấy. Vua lại đặc cách sai Tuy Lư vương chuyên đi lại sứ quán
bàn bạc. 2 người ngờ vua đem mưu ấy dặn Tuy Lư vương cầu cứu với người
Pháp. Bèn vào ngày bính tí là ngày 29 tháng ấy [**], lúc canh hai, các cửa
hoàng thành, kinh thành đă đóng kín, Thuyết thu hết cả ch́a khoá cửa. Bèn
trước nói dối là đêm ấy nghe nói ngoài thành có bọn bậy bạ họp kẻ dị dạng,
xin tự kiểm biền binh, mật pḥng bị sẵn, biên ra giao cho quan trực hầu
tâu lên. Rồi ngoài th́ phát ra hổ phù, sai họp tất cả [quân] mộ dũng ở bờ
phía nam sông Hương; trong th́ đ̣i gọi các quân đều mang khí giới, do các
viên Ông Ích Khiêm, Trương Văn Đễ đi trước, dẫn đến đóng ở Sở Tịch điền.
Cho mời văn vơ đ́nh thần người nào hiện ở ngoài hoàng thành cũng đến công
đường Bộ Hộ (chỗ Văn Tường ở). Hai người bảo rằng: “Lăng quốc công
nối ngôi đến nay, làm việc phần nhiều trái phép cũ, lại gần gũi người bậy
(ngầm chỉ bọn Hồng Ph́, Hồng Sâm, Hồng Tu), người đều không phục. Nay nên
xin bỏ đi, đón hoàng tử thứ 3 lên nối nghiệp lớn”. Lúc bấy giờ các quan
đều vốn sợ uy lệnh của 2 người ấy, không ai dám nói điều ǵ khác. 2 người
bèn một mặt dự làm tờ tâu, một mặt đem văn vơ đ́nh thần chuyển đến Sở Tịch
điền, (duy có thượng thư Bộ Công là Đoàn Văn Hội cáo ốm không đến); sai
đem tờ tâu lấy chữ các quan kí tên. Lúc bấy giờ đă trống canh tư. Bèn sai
Hậu quân là Nguyễn Hanh, thị lang Bộ Binh là Lê Đại, trích phái biền binh
đi đến nhà Dưỡng Thiện ở Khiêm lăng, (hoàng tử thứ 3 nguyên ở Dưỡng Thiện
đường, ở bên hữu nhà Duyệt Thị gần đấy; rước linh cữu tiên đế để ở điện
Ḥa Khiêm tại Khiêm cung, Hoàng tử thứ 3 theo đến ở nhà quan xá ngoài cửa
Vụ Khiêm, nhân thể cũng gọi [nhà quan xá ấy – TXA. ct.] là Dưỡng Thiện
đường), đón hoàng tử thứ 3. Lúc mờ sáng, về đỗ ở điện Quan canh Sở Tịch
điền. Hai người cùng các quan ở Sở ấy đều lần lượt lạy mừng.
(Khi ấy bọn Hanh mới
đến đón, hoàng tử thứ 3 rất sợ hăi; bọn Hanh ôm lên vơng rước đi. Đến khi
về đến nơi, hai người nói với hoàng tử thứ 3 là xin lập lên làm vua. Hoàng
tử thứ 3 nói rằng: “Ta c̣n bé, sợ không làm nổi”. Hai người nói rằng:
“Tiên đế đă có ư ấy, nhưng chưa kịp làm. Nay là mệnh trời vậy. Xin nghĩ
đến tôn miếu, xă tắc là quan trọng”).
Đến sáng rơ, (tức
ngày đinh sửu là ngày 30 tháng 10), hai người thông báo cho các quan hiện
túc trực đêm ấy ở trong Nội (văn trực thần là tham tri Hà Văn Quan, vơ
trực thần là quyền chưởng doanh Hùng Nhuệ Trần Văn Cư, tham biện Viện Cơ
mật là Hồ Lệ, tham biện Nội các là Lê Duy Thụy, thị vệ sứ đại thần là Tiền
quân Tôn Thất Thạ) đều đến họp. (Lúc bấy giờ Đoàn Văn Hội cùng đến).
Khi đồng hồ 5, 6
chuyển, vua mới biết là có sự biến; hỏi đến những người trực thần, th́ chỉ
có vài người cung Thái giám; vội vàng thất thố, không biết làm thế nào,
chỉ phải dự phê tờ chiếu nhường ngôi, để đợi.
Đến giờ mùi, hai
người đón hoàng tử thứ 3 vào Viện Cơ mật tạm nghỉ; và đem tờ tâu bỏ vua
cũ, lập vua mới, tâu lên Từ Dụ thái hoàng thái hậu, lấy ư chỉ để thi hành;
lại sai mở cửa mạn tây nam (ngày hôm ấy cửa 4 mặt kinh thành đóng kín cả
ngày); cho gọi các hoàng thân, cũng lục tục vào Tả vu. Đến nơi th́ ai cũng
im lặng, chỉ trông nhau mà thôi.
(Duy Tuy Lư vương,
Hồng Tu, Hồng Sâm ở ngoài, nghe biết tin sợ bị vạ lây, bèn đem gia quyến
đến chỗ phái viên Pháp đóng ở Thuận An cầu cứu. Hoằng Hoá công Miên Triện,
Hải Ninh quận công Miên Tằng cũng sợ hăi đi mất. Sau đấy vài ngày, Hồng
Ph́ đi công sai ngoài Bắc về, đến đầu địa giới Quảng Trị, nghe biết tin tự
cho là nguy, lập tức thuê thuyền đến hội với Tuy Lư vương. Sau v́ phái
viên Pháp giao trả về, cùng với Hồng Tu, Hồng Sâm, đều bị nạn).
Lúc bấy giờ, vua sai
thái giám là Trần Đạt đem tờ chiếu nhường ngôi, yêu cầu lui về chỗ phủ cũ.
Hai người giả cách nhận lời, sai Tôn Thất Thạ đem vơng đưa vua cùng phi
tần nội cung cho về phủ cũ (ở địa phận xă Phú Xuân), nhưng mật dặn riêng
Ích Khiêm, Văn Đễ trực [:chực – TXA. ct.] trước ở ngoài cửa Hiển Nhân, đón
đường, sai đưa đến nhà Hộ thành, cho uống thuốc độc giết đi.
(Hộ thành nha nguyên
trước là Dục Đức đường, mới đổi tên. Lúc bấy giờ, những phi tần đă cho về
trước, để hộ vệ đưa vua. Khi đến đấy, Ích Khiêm, Văn Đễ cho thuốc độc vào
nước chè dâng lên; vua không chịu uống. Văn Đễ ra lạy khóc, khuyên rằng:
“Vua tôi đến lúc biến không thể làm thế nào được”. Vua nói rằng: “Ta lại
không được bằng Thụy quốc công à?”; c̣n lần chần không uống. Ích Khiêm bèn
đem nước chè ấy đổ vào miệng vua; lập tức phát lên như người phải gió. Một
lúc lâu, Trần Xuân Soạn ra truyền nói rằng: “Nếu để chậm quá, sẽ phải tội
nặng”; lập tức lấy tay bóp họng, vua lè lưỡi, lồi mắt ra, rồi vua mới
chết. Đến lúc đưa vua về phủ, thấy chỗ cổ họng vua sưng như cái cung
giương lên, ai cũng lấy làm lạ).
Ích Khiêm, Văn Đễ vào
bảo rằng: “Lăng quốc công đến đấy đă uống thuốc độc chết rồi”. Hai người
bèn rước hoàng tử thứ 3 vào ở điện Hoàng Phúc, đợi sẽ chọn ngày tốt, tôn
lên làm vua.
Trần Tiễn Thành cùng
hai người ấy vẫn không bằng ḷng nhau. Trước đây v́ việc tuyên chiếu, đă
bị 2 người tham hặc diếc [:nhiếc] móc, giận không quên được.
Bọn
Hồng Ph́ mật tâu xin bỏ cường thần, Tiễn Thành cũng có đi lại mật với
nhau. (Tiễn Thành đêm thường ngầm đến dinh thự Hồng Ph́ bàn kín với nhau)
.
Hai người đă biết. Cho nên việc Tiễn Thành cáo ốm xin về nhà riêng, đều do
hai người bắt buộc. Đêm hôm trước họp nhau ở Sở Tịch điền, 2 người cũng có
đem bản thảo tờ tâu đến tường với Tiễn Thành, yêu cầu phải theo làm việc
ấy. Tiễn Thành lại khước từ, nói rằng: “Bỏ vua nọ lập vua kia, sao có thể
làm măi? Tôi đă băi chức về nhà, không dám dự việc ấy”. Hai người lại càng
ngờ mà ghét. Nhân thể đêm ấy cũng sai người đến giết Tiễn Thành ở nhà
riêng (nhà ở ấp Doanh Thị Trung).
Ngày hôm sau (tức là
mồng 1 tháng 11) hai người tâu xin chôn vua bằng lễ nghi quốc công, giao
cho phủ Tôn nhân chiểu lệ chôn cất. C̣n Tiễn Thành th́ do phủ Thừa Thiên
khám biên cho là bị kẻ cướp giết chết. Đến lúc việc phát ra, ai cũng biết
là do 2 người ấy sai người giết, mà chả ai dám nói ra” (***).
---- Phụ lục này
(trong cuốn “Nguyễn Văn Tường,
‘những người trung nghĩa từ xưa, tưởng không hơn được’”) đă người biên
soạn đă gửi đăng tải trên Tạp chí điện tử Giao Điểm:
http://www.giaodiem.com/mluc/mluc_III05/505_nvt_phulucI.htm
. ----
---- (*) Hổ phù là
tín hiệu để trưng triệu quân lính (chú thích của Viện Sử học).
http://tranxuananpcdtnvt3a.blogspot.com/