Banjaluka '69

Zemljotres 1969 ::...
Banjaluku i sire podrucje Bosanske krajine 26. i 27. Okotobra 1969. godine zadesio je snazan zemljotres. Razorna stihija odnijela je 15 ljudskih zivota, dok je jedan 1117 lica lakse teze povrijedjeno. Pretpostavlja se da je broj povrijedjenih bio znatno veci, jer mnogi nisu zatrazili ljekarsku pomoc.

Prvi zemljotres jacine izmedju 6 i 7 stepeni Merkalijeve skale, dogodio se 26. Oktobra u 16 sati 36 minuta i 43 sekunde. Poslije kratkotrajnog straha i panike prislo se organizovanom djelovanju. Zahvaljujuci tome, potres jaceg intenziteta i vece razorne moci, sutradan, 27. Oktobra u 9 sati, 10 minuta i 56.3 sekunde, koji je u epicentru dostigao 9 stepeni, nije zatekao u rusevnim zgradama gradjane, djake u skolama, radnike u fabrikama, pa su izbjegnute i vece ljudske zrtve.

U nizu novih trusova, karakteristicnih za smirivanje tla, najjaci je registrovan 31. Decembra, (Izmedu 6 i 7 stepeni MCS) upravo kada su se Banjalucani pripremali da za nekoliko sati isprate 1969. i docekaju 1970. godinu. Zabiljezene su nove stete, a na vec ostecenim objektima nova ostecenja. Navikli da prkose stihiji i spremni da se suprostave i novim nedacama, s vec potvrdjenim uvjerenjem da nisu ostali sami u trenucima kada im je bilo naj teze, mnogi gradani su uz pjesmu proveli prvu poslijezemljotresnu novogodisnju noc u podrumima i supama na brzinu pretvorenim u stanove, u vagonima i autobusima, u prikolicama i ovlas saniranim stanovima.

Banjalucka komuna je pretrpjela ogromne materijalne stete. Ono sto je stihija nacela 26. Oktobra, sutradan je pretvorila u rusevine, a mnoge gradjevine, koje su odoljele i tom razornom dejstvu 31. Decembra obiljezene su bojom koja je znacila: rusenje! Nije bilo oblasti zivota u kojoj zemljotres,razarajuci ono sto je ljudska ruka vijekovima stvarala,nije nanio velike stetei usporio razvoj grada i opstine. Osteceno je 112 privrednih organizacija, od kojih su neke (Fabrika celuloze i viskoze, Tvornica vocnih sokova i konzervi "Vitaminka", Kombinat drvne industrije "Vrbas", Industrija gradjevinskog materijala "Buducnost" u Zaluzanima, Preduzece tekstilne konfekcije "Trudbenik", Rudnik uglja i Novinsko-izdavacko preduzece "Glas") morale za izvjesno vrijeme potpuno obustaviti proizvodnju, dok su druge radile sa znatno smanjenim kapacitetima i u izuzetno teskim uslovima, koristeci u prvim mjesecima poslije zemljotresa izmedu 60 i 90 odsto ranijih kapaciteta.

Pored industrije, stradale su i sve ostale oblasti privrede. Trgovina je ostala bez 75 odsto objekata maloprodajnog i skadisnog prostora, a objekti ugostiteljstva su gotovo sasvim unisteni ili onesposobljeni za rad. Stete velikih razmjera pretrpjeli su gradjevinarstvo, zanatastvo, komunalna privreda, saobracaj i poljoprivreda.

Na pragu duge i veoma hladne zime desetine hiljada porodica u gradu i na seoskom podrucju ostale su bez krova nad glavom. Prema zvanicnim podacima, ostecenoje 36.267 stanova u 25.734 stambena objekta. U zgradama odredjenim za rusenje nalazilo se 4.010 stanova, u tesko ostecenim zgradama 11.283, a u lakse osteceni objektima 20.974 stana. Nakon zemljotresa u gradu je prakticno bez krova na glavom bilo oko 56 hiljada, a na seoskom podrucju oko 15 hiljada stanovnika. 

U veoma teskom stanju naslo se i banjalucko skolstvo, koje je ostalo bez gotovo ikakvih uslova za rad. Ostecena je 131 skolska zgrada (82.503 kvadratna metra prostora). Veca ostecenja pretrpjela su 23 objekta osnovnih, 9 objekata srednjih i 3 objekta visokih i visih skola. Podpuno su sruseni djackih i studentski dom, zgrade Gimnazije i Medicinske skole, Vise ekonomsko-komercijalne skole i osnovne skole "Zmaj Jova Jovanovic", a morali su da se napuste objekti Vise poljoprivedne, Muzicke i osnovne skole "Mladen Stojanovic" i "Mirko Visnjic", kao i nekoliko skola na seoskom podrucju.

Zdravstvo je pretrpjelo ogromne stete i moralo je raditi u izuzetno teskim, gotovo ratnim uslovima. Jezikom statistike, unisten je 61 objekt ukupne povorsine od 45.269 kvadratnih metara prostora. To znaci da vise nije bilo mjesta da se za pacijente u cvrste objekte smjesti 1.559 kreveta, sa koliko ih je raspolagala zdravstvena sluzba prije zemljotresa. Znatnija ostecena utvrdjena su i na 28 objekata socijalne i djecje zastite.

U oblasti kulture sruseno je ili osteceno 26 objekata. Stihija je sasvim razorila objekte Narodnog muzeja Bosanske krajine, zgrade Djecijeg pozorista, dva kina, prostorije KUD "Buducnost", a znatne stete nanijela zgradama Narodnog pozorista Bosanske krajine, Narodne biblioteke "Petar Kocic", jednog kina i Doma kulture. Pored toga, velika ostecena pretrpjeli su spomenici kulture i NOR-a, medju kojima Spomenik palim Krajisnicima na Sehitlucima, Partizansko groblje, Ferhadpasina dzamija, Sahat-kula, Arnaudija dzamija, tvrdjava Kastel, Franjevacki samostan na Petricevcu, samostan u Trapistima, manastir Gomionica i stari grad Bocac. 

Velike stete pretrpjeli su i objekti u drugim oblastima (Banke, drzavni i pravosudni organi i dr.).