Trong vài năm trở lại đây, làn sóng văn học Trung Quốc chính là một trong những hiện tượng đáng chú ý nhất trên thị trường sách Việt Nam - vốn được coi là lộn xộn và ít có tính đột biến.

Bên cạnh việc tái bản các tác phẩm cổ điển, sự quay trở lại của tiểu thuyết kiếm hiệp và phong trào dịch ồ ạt sách của các tác giả đương đại đã có những lúc kiến người đọc phải "bội thực" với nền văn học khổng lồ của "người láng giềng". Số lượng nhiều nhưng nội dung không đa dạng chính là nguyên nhân để làn sóng này có dấu hiệu chững lại.

Đúng vậy, cánh đây vài năm, nói đến văn học Trung Quốc, ai ai cũng nghĩ ngay đến Mạc Ngôn, Giả Bình Ao... các tác phẩm như Báu vật của đời, Đàn hương hình, Rừng xanh lá đỏ, Phế đồ, Một nửa đàn ông là đàn bà (tái bản) được coi như sách thời thượng, ai không đọc là lạc hậu, là chậm tiến.

Quả thật, vào thời điểm văn học trong nước đang đói chuyện hay, văn học phương Tây đã bão hoà thì chùm tác phẩmcủa các nhà văn học thuộc trào lưu cấp tiến này đã mang lại cho người đọc những điều thú vị mới mẻ, có thể nói là chưa một lần được thấy.

Cũng là viết về người nông dân (Báu vật của đời), xã hội trong giai đoạn đổi mới (Phế độ, Một nửa đàn ông là đàn bà) hay lúc bước qua kinh tế thị trường (Rừng xanh lá đỏ) ở một đất nước có khá nhiều điểm tương đồng với Việt Nam nhưng các tác giả Trung Quốc đã đưa vào tác phẩm của họ nhữg "gia vị" thật cay, thật kích thích, tạo nên sự hấp dẫn toàn diện, đó là tính hiện thực, hiện thực đến cực đoan, tính phê phán  và cuối cùng, tính dục.

Tính dục và những quan niệm sai lầm

Không sai, có thể coi tính dục như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong các tác phẩm "đình đám" nhất của văn học hiện đại Trung Quốc được xuất bản tại Việt Nam. Từ Mạc Ngôn tới Giả Bình Ao, sau này là những Cửu Đan, Vệ Tuệ, Xuân Thụ... Thậm chí cả tài năng trẻ Sơn Táp cũng có nhiều đoạn đề cập đến tính dục trần trụi trong cuốn tiểu thuyết Thiếu nữ đánh cờ vây rất nổi tiếng của mình.

Tuy nhiên, trong khi các nhà văn lớn như Mạc Ngôn chỉ coi tính dục như cái cớ để đưa đẩy câu chuyện, làm cho câu chuyện thêm phần sinh động thì các tác giả trẻ thuộc thế hệ 8X lại coi tính dục là điểm mấu chốt trong tác phẩm của mình, và xoay quanh nó là tình yêu, đạo đức, quan hệ xã hội... Các tác phẩm này khi sang tới Việt Nam đã bị đẩy cao lên thêm một bậc - từ hiện tượng trở thành biểu tượng cho cái gọi là nền văn học phản kháng.

Như lời của tiến sĩ Phạm Tú Châu (Viện Văn học Việt Nam) thì trong các tác phẩm này, tính dục đã được đặt ở vị trí tột cùng, "thay thế cho tính phong phú của văn học". Rất tiếc là nhiều người Việt Nam sau khi đọc những tác phẩm này đã bị cuốn theo chiều hướng tiêu cực, coi đây là bản tuyên ngôn của lớp thanh niên Trung Quốc hiện đại.

Bản thân tác phẩm không có sai lầm, sai lầm ở đây chính là nhận thức phiến diện và chủ quan, mang tính nhất thời của người đọc, đặc biệt là khi họ không tìm thấy giá trị nội sinh của tác phẩm, chỉ xem được cái vỏ bên ngoài.

Những dư luận bùng lên sau "hiện tượng" Bóng đè (Đỗ Hoàng Diệu) năm ngoái là minh chứng cụ thể nhất cho điều này. Đa số ý kiến chỉ quay quanh tính dục, sự "bạo gan" của tác giả, so sánh với các tác phẩm tương tự của Trung Quốc mang khuynh hướng cảm tính nhiều hơn là nhìn nhận và đánh giá nó dưới góc nhìn văn chương và nghệ thuật.

Điều này cũng xảy ra ở mảng tiểu thuyết và kiếm hiệp. Nhiều người đọc truyện kiếm hiệp (xin khoanh vùng ở các tác giả nổi tiếng như Kim Dung, Cổ Long, Lương Vũ Sinh, Ngọa Long Sinh, Vương Độ Lư...) chỉ chú trọng vào tính giải trí mà quên đi những giá trị đích thực ẩn chứa bên trong. Nên nhớ rằng truyện của Kim Dung và Lương Vũ Sinh luôn có nội hàm văn hoá (bao gồm lịch sử, truyền kỳ, nhân sinh quan... rất phong phú).

Còn truyện của Cổ Long hấp dẫn người ta bằng những triết lý sâu sắc và gần gũi với hiện thực. Khi trên thế giới, kiếm hiệp đã được nghiên cứu nghiêm túc thì ở nước ta nó vẫn chỉ được coi là loại sách giải trí bình dân, chính là do cách đọc hời hợt, thiếu chiêm nghiệm của đa số độc giả.

Nhu cầu thực sự của độc giả

Khoảng hai năm trở lại đây, dòng tiểu thuyết tính dục bắt đầu thoái trào, không chỉ ở Trung Quốc mà cả ở Việt Nam. T.S Phạm Tú Châu đã phân tích: "Viết về thân thể và do đó viết về nửa dưới của thân thể tuy trở thành mốt được ưa chuộng, thâm chí rất kích thích bạn đọc, nhưng nguồn thân xác có hạn ấy không thể khiến nhà văn cứ viết mãi được, vì vậy loại sáng tác dục vọng hóa này tất nhiên dần thoái trào". Người đọc bắt đầu tìm tới những tác phẩm cao cấp hơn, đề tài phong phú và rộng mở hơn.

Tiểu thuyết viết về lịch sử, phong tục, tập quán ở Trung Quốc hiện đang rất hút độc giả Việt Nam. Ví dụ điển hình là các tác phẩm của Phùng Ký Tài - Gót sen ba tấc viết về tục bó chân, Roi thần viết về công phu sử dụng bím tóc làm vũ khí, Âm dương bát quái lại viết về thuật xem phong thuỷ và các trò lừa bịp của giới đồng cô hồi đầu thế kỷ 20, tuy đều dựa vào hiện thực mà sáng tạo nên nhưng rất lãng mạn thấu thoát, tỉ mỉ chi tiết, nếu không có văn tài cùng kiến thức thật sự thì không thể nào thành công đến vậy.

Các tác phẩm này đã xuất bản khoảng 10 năm trước, nhưng bây giờ tái bản lại mới nhận được sự quan tâm đúng đắn của người đọc. Hay như cuốn Lang đồ đằng, tuy chưa ra mắt nhưng đã được bạn đọc nước ta ngóng chờ.

Cuốn Kỳ thư về chó sói trên thảo nguyên Mông Cổ của tác giả Khương Nhung không chỉ có sói mà còn có người, có đạo - đạo của sói, đạo của trời. Ngoài ra còn phải kể đến Bát Hoa của Thiết Ngưng với đề tài lịch sử, mô tả xã hội bình dân Trung Quốc từ thời Thanh mạt đến những năm 1940, mang lại cho độc giả những cảm nhận độc đáo từ nhiều khía cạnh khác nhau.

Về văn học hiện đại, ngoài những cuốn gây nhiều  đã được dịch và in ở Việt Nam như Lin Sơn của Cao Hành Kiện, Thiếu nữ đánh cờ vây của Sơn Táp, Balzac và cô thợ may Trung Hoa của Đới Tư Kiệt... người đọc Việt Nam đang hy vọng sẽ sớm được đọc Xoay vần sinh tử - tác phẩm mới nhất của Mạc Ngôn hay Cuộc lữ hành Đinh Nhất của tôi của Tử Thiết Sinh.

Đây là tác phẩm được đánh giá là xuất sắc nhất trong sự nghiệp của Sử Thiết Sinh, anh viết ròng rã trong 3 năm, hàm chứa rất nhiều kiến văn về cuộc sống, tình yêu, lịch sử, tín ngưỡng, cũng không thiếu xung đột và những suy ngẫm gợi mở...

Ở mảng tiểu thuyết kiếm hiệp, ngoài việc tiếp tục xuất bản sách của 3 tác giả lớn là Kim Dung, Lương Vũ Sinh, Cổ Long, các nhà xuất bản cho ra mắt các tác giả mới như Ôn Thuỵ An - nhà văn được sếp vào hạng "siêu nhân phái" với nhiều hệ liệt nổi tiếng như Tử đại danh bộ, du hiệp Nạp Lan, Bạch Y Phương Chấn My...

Huỳnh Di, với loạt chuyện kiếm hiệp kết hợp với dã sử và thần thoại. Hoàng Ưng với loạt Kinh hồn lục ký... Đây quả là sự khởi sắc sau một giai đoạn chững lại của văn học Trung Quốc trên thị trường Việt Nam.